ชุมชนรับมือ ฟื้นฟู น้ำท่วมแม่แจ่ม
ปีนี้ พ.ศ.2568 ในรอบหนึ่งเดือนที่ผ่านมา ป่าช้าแห่งนี้น้ำท่วมไปแล้ว 3 ครั้ง อันเนื่องมาจากฝนตกหนักและต่อเนื่องบริเวณแม่แจ่มบน เขตตำบลแม่นาจรและตำบลแม่ศึก
สายฝนที่หล่นมาจากฟ้า กัดเซาะหน้าดินไหลลงลำห้วยน้อยใหญ่ พัดพาตะกอนดินไหลลงน้ำแม่แจ่มจนขุ่นข้น น้ำท่วมไปถึงไหนตะกอนดินก็จะไปถึงตรงนั้น ยิ่งน้ำท่วมนานเท่าไหร่ ตะกอนดินก็สะสมมากขึ้นตามไปด้วย
จากข้อมูลกรมทรัพยากรน้ำพบว่า ในปีพ.ศ.2563 น้ำแม่แจ่มมีตะกอนแขวนลอยรายปีเฉลี่ยอยู่ที่ 267,422.22 ตัน/ปี ขณะที่ในปีพ.ศ.2562 มีเพียง 3,813.29 ตัน/ปีเท่านั้น
ตะกอนแขวนลอยมากมายขนานนี้ น้ำท่วมไม่กี่ชั่วโมงก็สะสมมากขึ้นได้ ยิ่งน้ำท่วมซ้ำซากเวลาไล่เลี่ยกันแบบนี้ ตะกอนที่สะสมก็สูงตามมา ต้องเป็นภาระหน้าที่เจ้าของบ้าน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น หน่วยงานรัฐและเอกชน ช่วยกันระดมรถตักดิน ระดมคนมาช่วยเคลียพื้นที่ บ้านเรือน ถนนหนทาง ฯ ส่วนที่สาธารณะของหมู่บ้านอย่างเช่นป่าช้า ศาลากลางบ้าน ก็ต้องขอกำลังมาช่วยกันเคลียดินโคลนออกไปแล้วล้างให้สะอาด
นอกจากร่วมกันฟื้นฟูดังที่กล่าวมา ถ้าย้อนไปในช่วง“รับมือ”น้ำท่วม ก็จะเห็นชุมชนต่างๆหลั่งไหลมาช่วยอีกเช่นกัน ตัวอย่างตอนน้ำท่วมชุมชนและย่านการค้าอำเภอแม่แจ่ม เมื่อวันที่ 27 สิงหาคม 2568 ชาวบ้านใกล้เคียง ต่างกระตือรืนร้น ระดมคนมาช่วยรับมือน้ำท่วมกันมาก หลายหมู่บ้านถึงกับเปิดครัวกลางของชุมชน ระดมวัตถุดิบมาช่วยกันทำอาหารส่งให้กับหมู่บ้านที่ได้รับผลกระทบจากน้ำท่วมกัน โดยใช้งบกลางหมู่บ้านที่ยังพอมีอยู่บ้าง
พอมาครั้งหลัง น้ำท่วมเมื่อวันที่ 23-24 กันยายน 2568 ที่ผ่านมา หมู่บ้านใกล้เคียงดูจะเงียบเหงาลงไป เนื่องจากไม่มีงบกลางของหมู่บ้านที่จะทำอาหารไปช่วยเหลือในเวลาหน้าสิ่วหน้าขวานได้อีกครั้ง แต่ก็ไม่ได้ทิ้งกันไปไหน หลังน้ำลด ชาวบ้านโดยรอบบางส่วน ก็รวมตัวกันไปช่วยทำความสะอาดบ้านเรือนอยู่ดี
ขณะที่การ“ป้องกัน”น้ำท่วมทั้ง 3 ครั้งที่ผ่านมา จากการพูดคุยกับชาวบ้านพบว่า การรับมือกับน้ำท่วมของชาวบ้านอยู่ในระดับดีทีเดียว ข้าวของเครื่องใช้ต่างๆ ภายในบ้านได้รับความเสียหายกันน้อยมาก หากเปรียบเทียบกับน้ำท่วมปีพ.ศ.2554 พบว่า ทีวี ตู้เย็น มอเตอร์ไซต์ รถยนต์ ผ้าห่ม ที่นอน หมอน มุ้ง ฯ เสียหายหนัก สะท้อนได้ชัดเจนถึงการรับมือกับน้ำท่วมของชุมชนที่ราบลุ่มน้ำได้ดีขึ้นมาก แม้จะไม่ได้รับความสะดวกสบายในภาวะวิกฤตทุกครั้ง แต่จิตใจก็ดูผ่อนคลายลงไปมาก และหันมามองหาสาเหตุน้ำท่วมกันมากขึ้น
การรับมือกับน้ำท่วมชุมชนและย่านการค้าอำเภอแม่แจ่มโดยชุมชนที่ผ่านมานั้น ปัจจัยสำคัญก็คือการได้รับข้อมูลข่าวสารแบบเรียลไทม์ รวดเร็วและทั่วถึงของชุมชนที่อาศัยอยู่ในพื้นที่ราบลุ่มน้ำ
กรณีน้ำท่วมแม่แจ่ม ข้อมูลที่แม่นยำที่สุดก็คือ ข้อมูลจากชุมชนที่อยู่ต้นน้ำ โดยแจ้งผ่านสื่อต่างๆ ทั้งโทรศัพท์ เฟสบุ๊ค และไลน์ ทำให้ชุมชนที่อยู่ในพื้นที่เสี่ยงภัยประเมินได้ ว่าปริมาณน้ำหลากมากน้อยแค่ไหน จะมาถึงตัวอำเภอเวลาเท่าไหร่ ก่อนที่ผู้ใหญ่บ้านจะประกาศเสียงตามสายให้ระวังภัยและเก็บเข้าของไว้ที่สูง
ส่วนข้อมูลปริมาณฝน ข้อมูลระดับน้ำแบบเรียลไทม์(ซึ่งมีไม่ทั่วถึง) จากกรมอุตุนิยมวิทยา อุทกวิทยา กรมทรัพยากรน้ำ สำนักงานป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย สำนักงานสารสนเทศทรัพยากรน้ำ ชาวบ้านเข้าถึงน้อยมากหากไม่มีการนำมาเผยแพร่ต่อโดยคนในพื้นที่ ขณะที่เชลบอร์ดแคทช่วยอะไรไม่ได้เอาเลย
ดังนั้น การเพิ่มศักยภาพชุมชนพื้นที่เสี่ยงภัย ในรูปแบบ“คณะกรรมการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยหมู่บ้าน” และสร้างเครือข่ายป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยในพื้นที่เสี่ยงน้ำท่วมดินถล่ม โดยเอาพื้นที่ลุ่มน้ำสาขาเป็นตัวตั้ง จะช่วยป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยได้เป็นอย่างดี
ความคิดเห็น
แสดงความคิดเห็น